De Mexicaanse grens met de V.S bij Tijuana is jaarlijks door meer dan 64 miljoen mensen overschreden. Het etiket van 'meeste overschreden grenspost ter wereld' kan dus op deze worden geplakt. Mexico Stad, met ruim 20 miljoen inwoners, is een van de grootste stedelijke agglomeraties ter wereld. De betekenis van deze twee net genoemde extremen voor de Mexicaanse staat verdienen verder toelichting.

Mexico grenst met Guatemala en Belize aan het zuiden en met de V.S. aan het noorden. De zuidelijke grens is vrijgesteld van territoriale conflicten. De grens, vooral met Guatemala, loopt vaag door het regenwoud en een berggebied, maar ondanks het gebrek aan territoriale duidelijkheid, zijn er geen conflicten die gemeld in dit werk dienen te worden.

Zoals ik eerder heb gezegd heeft Mexico in 1848 ongeveer de helft van het nationale territorium verloren met als gevolg dat ook een groot deel van het Mexicaanse volk ten noorden van de grens is blijven leven. Ze hebben Amerikaanse burgerschap gekregen waardoor ze administratief tot de V.S. horen en niet tot Mexico. De grens is dus een politieke grens en niet een culturele grens gebleven in de zin dat de Mexicaanse aanwezigheid in het Zuidwesten van de V.S. heel groot is (Hamnet 2002). ' Mexican-Americans' of 'Chicanos', zoals ze vaak worden genoemd, hebben een sterke culturele band met Mexico. Een bekende populaire gezegde zegt: ' We did not cross the border, the border crossed us'. Dit illustreert dat ze zich als een deel van de Mexicaanse natie beschouwen.

Deze culturele band heeft politieke geografische gevolgen voor het grensgebied tussen Mexico en de Verenigde Staten. Knippenberg en Markusse (1999) gebruiken en een basische typologie voor de studie van grensgebieden. Hier analyseren ze 'cross border integration' en 'Intra-state integration' van het gebied.

Wat 'cross border integration' betreft zou ik twee aspecten willen behandelen. Deze zijn de tweeling steden en illegale immigratie:

-De tweeling steden: de bovengenoemde buiten gewoon Mexicaanse aanwezigheid in het Zuidwesten van de V.S. heeft er voor gezorgd dat politieke, economische, culturele en sociale relaties tussen de twee kanten van de grens heel intens zijn. In de laatste 150 jaar hebben families in het gebied transacties van alle soorten met de andere kant van de grens gehad. De grens overschrijden is een soort formaliteit die meegemaakt moet worden wanneer ontmoetingen (voornamelijk sociaal, economisch en cultureel) plaats vinden. Zo is er in de loop der jaren een 'string of twin cities' ontstaan (Hamnet 2002): Calexico-Mexicali, Nogales (Arizona)-Nogales (Sonora), Douglas-Agua Prieta, El Paso-Ciudad Juarez, Eagle Pass-Piedras Negras, Laredo (Texas)-Nuevo Laredo (Tamaulipas), McAllen-Reinosa en Brownsville-Matamoros. Deze lijn van tweeling steden loopt langs de grens vanaf de staat Baja California del Norte tot de Staat Tamaulipas. Of anders gezegd, vanaf California tot Texas in de Verenigde Staten.

De gevolgen van dit aspect van 'cross border integration' hebben politieke invloed op de V.S. in de zin dat 'Mexican-Americans' de grootste etnische minderheid van het land is geworden, waardoor de electorale kaart van het Zuidwesten van het land veranderingen zal ervaren. Deze ontwikkeling kan ook politieke gevolgen voor Mexico zelf hebben. Als 'Mexican-Americans' steeds meer machtsposities krijgen binnen de locale en regionale administratie van de Zuidwestelijke staten van de V.S. is het mogelijk dat problemen die niet door de Mexicaanse overheid in Mexico Stad goed behandeld worden, een betere behandeling of oplossing uit een 'Mexican-American' locale of regionale overheid kunnen krijgen. Een beter samenwerking zou op deze manier kunnen ontstaan. Zo zouden illegale immigratie en drugshandel, problematische economische transacties die met beide landen te maken hebben, beter aangepakt kunnen worden.

-Illegale immigratie: 141 gemeenten van de 2394 Mexicaanse gemeenten nemen 4/5 van de Mexicaanse illegale immigratie naar de V.S voor hun rekening. Deze gemeenten zijn in centraal Mexico gesitueerd (Jones 2001) en niet in het grensgebieden. Amerika weigert te accepteren dat sommige sectoren van de economie vrij afhankelijk zijn van Mexicaanse illegale arbeid. Maar toch blijven illegale immigrante goedkope arbeid voor agrarische bedrijven en ook voor huishoudens. Dit aspect impliceert transacties tussen Amerikanen en Mexicanen en niet tussen 'Mexican-Americans' en Mexicanen zoals in het eerder geanalyseerde aspect. Dit brengt culturele problemen met zich mee, en deze resulteren in een buitengewoon hard anti-immigratie beleid die bijna een militair gebied van het grensgebied heeft gemaakt. In deze zin kunnen we de grens moeilijk binnen de typologie van Knippenberg en Markusse plaatsen. Er is hoge vraag naar goedkope arbeid in de V.S. en afstemmende aanbod in Mexico, maar het grensgebied lijkt in veel opzichten wat Knippenberg en Markusse (1999) noemen: een 'alienated borderland' waar spanningen overheersend zijn en inwoners van beide kanten totale onbekende en zelfs vijanden zijn.

De situatie kost heel veel levens van immigranten die s'nachts de grens door onbewoonde gebieden proberen over te steken. Ze hebben te maken met de extreme weeromstandigheden van de woestijn en de harde gewelddadige houding van de V.S. grens patrouille. Dit laatste aspect is door allerlei soorten mensenrechten organisaties in hun jaarsrapporten genoemd, onder andere Amnesty International.

Oplossingen voor dit drama kunnen kommen uit meer investeringen in de ontwikkeling van de buurt van de bovengenoemde 141 gemeenten. Jones (2001) beweert dat een verschuiving van Maquiladoras ('foreign-owned manufacturing plants producing for export under special arrangements with the Mexican government) naar dit achtergestelde gebied van het land een mogelijk oplossing zou kunnen zijn. Volgens Jones is het gebleken dat Maquiladoras een vermindering van illegale migratie naar de V.S betekenen omdat arbeid in Mexico gegenereerd wordt, waardoor handel afspraken tussen Mexico en de V.S. herzien zouden moeten worden om een ander niet militaristisch beleid te kunnen implementeren, ontwikkeling aan centraal Mexico te brengen en een menselijke grensdrama te stoppen.

'Intra state integration' van het grensgebied met de V.S zal ik gebruiken om te beschrijven hoe Mexico in elkaar zit in termen van kern, periferie en semi-periferie. De volgende kaart geeft een illustratie hiervan:

kaart 1: kern, periferie en semi-periferie gebieden in Mexico.

Jones bestudeert immigratie processen naar de V.S in het centraal gebied van Mexico. Daardoor dat een verwijzing naar dit gebied aanwezig in de kaart is. Dit moet door de lezer genegeerd worden. Ik heb gebruik van deze kaart gemaakt vanwege de duidelijkheid die deze over kern, periferie en semi-periferie brengt.

De industriële kern van het land bestaat uit stedelijke agglomeraties die in de kaart met een zwarte cirkel aangegeven worden: Mexico Stad, Guadalajara, Puebla, Tijuana, enzovoort. De semi-periferie gebieden staan in grijs aangegeven. Deze zijn gebieden die niet meer afhankelijk van agrarische productie zijn en die te maken hebben met andere economische sectoren zoals toerisme (in het geval van Yucatán en Baja California) en industrie (in het geval van het grensgebied met de V.S.: Chihuahua, Sonora, enzovoort). Periferie gebieden staan in wit aangegeven en ze zijn voornamelijk rurale gebieden waar de meeste van de 'indígenas' wonen (Chiapas, Oxaca, enzovoort).

Het grensgebied met de V.S hoort dus bij de semi-periferie van het land, maar de grootste steden van het gebied zijn kern industrie gebieden die belangrijk zijn voor de nationale en regionale economie. De decentralisatie van de economie en het opzetten van de Maquiladoras programma in de jaren zestig hebben er voor gezorgd dat dit zo is (Jones 2001). In deze zin is er nu sprake van een hoge mate 'intra-state integration'. Het grensgebied is dus belangrijk voor de economie.

Toch blijft Mexico Stad de echte kern van het land. Mexico Stad, met ruim 20 miljoen inwoners, is historisch de voornaamste bestemming voor binnenlandse immigranten geweest. De Stad is een perfecte locatie voor alle soorten economische activiteiten en het centrum van de beleid- en besluitvormingsprocessen binnen de nationale politiek (Graizbord en Rowland 2003). Bovendien kunnen we de Stad als een 'global city' beschouwen. Dat kan niet gezegd worden over andere kern steden van het land zoals die in het grensgebied met de V.S of die in het centraal gebied. Duidelijkheid hierover zal ik naar voren brengen aan de hand van de volgende kenmerken van Mexico Stad:

• De hoofdkantoren van de voornaamste buitenlandse en binnenlandse ondernemingen zitten in Mexico Stad.
• De belangrijkste overheidsinstellingen vinden ook hier plaats.
• Alle soorten binnenlandse en buitenlandse producten (verse fruit, groenten en vlees) komen in Mexico Stad eerder terecht dan in andere steden van het land.
• De transportinfrastructuur van het land heeft Mexico Stad als centrum, nationaal en internationaal gezien.
• De gepolariseerde sociale structuren die in alle 'global cities' plaats vinden zijn ook hier aanwezig: hoog betaalde banen voor hoog geschoolde mensen en laag betaalde banen voor laag geschoolde mensen, deze laatste voornamelijk in de dienstverlening sector en in de informele economie (Graizbord en Rowland 2003).
• Deze kenmerken zijn de kenmerken van alle 'core global cities' wereldwijd. De centralistische politiek die sinds de tijd van de Azteken door alle regeerders van de staat is aangenomen hebben er voor gezorgd dat alle deze kenmerken en functies in Mexico Stad aanwezig zijn.